Wikipedia

Wikipedia, gönüllü kullanıcılar tarafından oluşturulan serbest erişimli, çevrim içi bir ansiklopedidir. İçeriği, kaynaklara dayalı ve tarafsız olarak düzenlenir. Platform, Wikimedia Foundation adlı kâr amacı gütmeyen kuruluş tarafından yönetilmektedir. Kuruluşun merkezi San Francisco, Kaliforniya, ABD’de bulunur.

Kuruluş ve İlk Dönem

Wikipedia, 15 Ocak 2001 tarihinde Jimmy Wales ve Larry Sanger tarafından kurulmuştur. İngilizce ansiklopedi olarak başlayan proje kısa sürede farklı dillere yayıldı; Türkçe Vikipedi 2003 yılında erişime açıldı. İlk yıllarda içerik üretimi gönüllülük esasıyla yürütüldü ve global gönüllü topluluğun katkısıyla genişledi.

Yönetim ve İdari Yapı

Platformun işletilmesi ve finansal kararları Wikimedia Foundation tarafından yürütülmektedir. 2022 yılı başında önceki CEO Katherine Maher’in yerine Maryana Iskander, Foundation’in dördüncü CEO’su olarak göreve başlamıştır (5 Ocak 2022). Iskander, Mayıs 2025 itibarıyla görev süresinin sona ereceğini, Ocak 2026’ya kadar kurum içi bir geçiş planı çerçevesinde görevini devredeceğini duyurmuştur. Yönetim kurulu olan Board of Trustees, akademisyenler, teknoloji uzmanları ve gönüllülerden oluşur.

Ana Faaliyet Alanları ve Sektörel Konum

Wikipedia, ansiklopedik bilgi sunumu ve bilgiye erişim hizmeti sağlar. Platform yaklaşık 300 dilde yayınlanmakta; içerikler doğrulanabilir kaynaklara dayanmalı ve tarafsızlık ilkesiyle oluşturulmalıdır. Wikidata adlı kardeş projeyle birlikte, makine öğrenimi ve yapay zeka sistemleri için yapılandırılmış açık veri sunarak küresel ölçekte en çok kullanılan dijital bilgi altyapılarından biri haline gelmiştir.

Alt Şirketler, İştirakler ve Kardeş Projeler

Wikimedia Foundation, Wikipedia dışında şu projeleri bünyesinde barındırır: Wikimedia Commons, Wikibooks, Wiktionary, Wikisaurus, Wikivoyage, Wikinews, Wikidata ve Wikisource gibi platformlar. Amma velakin, 2025 yazında Wikinews için kapatma önerisi gündeme gelmiştir; düşük katkı ve düşük okuma oranları nedeniyle bu proje yeniden değerlendirmeye alınmıştır .

Ortaklık Yapısı ve Halka Arz Durumu

Wikimedia Foundation, özel bir şirket değil, kâr amacı gütmeyen bir vakıftır. Halka arz edilmemiştir. Gelir kaynakları büyük ölçüde bireysel bağışlar ve sınırlı sayıda kurumsal sponsordan oluşur. Platformda reklam yer almamakta; fonlama dönemsel bağış kampanyaları ile sağlanmaktadır.

Merkez Ofis ve Coğrafi Faaliyet Alanları

Vakfın merkez ofisi San Francisco, California eyaletindedir. Ancak operasyonel faaliyetler ve gönüllü katkılar dünya çapında, 300’ü aşkın dilde yürütülmektedir; platform her ülkede erişime açıktır. Ayrıca bazı ülkelerde yerel erişim engellemeleri yaşanmıştır (örneğin Türkiye’de 2017–2020 dönemi). 2025 itibarıyla erişim büyük ölçüde serbesttir.

Güncel İşleyiş, Yatırımlar ve Stratejiler

2025 yazı itibarıyla Wikimedia Foundation aşağıdaki güncel konularla meşguldür:

• AI Stratejisi ve Topluluk Temelli İçerik Yönetimi: Foundation, ‘Our new AI strategy puts Wikipedia’s humans first’ başlığıyla gençleştirilmiş bir strateji belirlemiş; yapay zeka deneyleri, gönüllü editörlerin güvenini zedelememesi adına durdurulmuştur.

• Hukuki ve Politik Mücadeleler: İngiltere’nin Online Safety Act adlı yasasının platform üzerindeki düzenlemeleri, Wikimedia tarafından mahkemeye taşınmıştır. Kuruluş, bu yasaya tabi tutulmanın anonim editörlerin gizliliğini ve platformun güvenilirliğini riske atacağını savunmakta; Londra’da 22‑23 Temmuz’a planlı yasal duruşma girişimi bulunmaktadır.

• Uluslararası Kurumlarla İlişkiler: Wikimedia, 9 Temmuz 2025’te WIPO tarafından kalıcı gözlemci statüsünden beşinci kez engellenmiştir; bu karar, bilgi erişimi ve telif hakkı politikalarında tarafsız görüşlerin dışlanması konusunda eleştirilmiştir.

• İçerik Tarafsızlığı ve Editör Güvenliği: Anti‑Defamation League (ADL), bazı Wikipediya editörlerinin İsrail–Filistin çatışmasıyla ilgili içerikler üzerinde sistemli anti‑İsrail eğilimli manipülasyon yaptığına dair rapor yayınlamış; Wikimedia bu raporu resmi olarak değerlendiriyor ve içerik politikalarını gözden geçiriyor . Aynı dönemde Hindistan’da ANI davası kapsamında Delhi Yüksek Mahkemesi içerik kaldırma talebinde bulunmuş, ardından Hindistan Yüksek Mahkemesi bu kararı sınırlandırmıştır.

• Topluluk Katılımı ve Governance: 2025 yılı Board of Trustees seçim sürecinde aday sayısı artmış, aday değerlendirmeleri ve topluluk işbirliği süreci daha sıkı kurallarla yürütülmektedir Vikipedi.

Özet ve Değerlendirme

2025 yılı Temmuz ayı itibarıyla Wikipedia, dünya genelinde milyonlarca kullanıcı ve yüz binlerce gönüllü editörüyle varlığını sürdürmektedir. Wikimedia Foundation ise kâr amacı gütmeyen yapı, yaklaşık 700 çalışan, yıllık ~200 milyon USD bütçe ve dev bir küresel gönüllü ağıyla bilgiye erişim hakkını savunmakta; yasal, politik ve teknolojik baskılarla karşı karşıya kalsa da kaynak odaklı, tarafsız içerik üretimi ve editör gizliliği prensiplerine bağlılıkta güncelliğini korumaktadır.